Sjećanje na dan kada je ovdje bilo prohodno samo nebo

Na današnji dan prije ravno 40 godina dogodilo se deset najtežih sekundi crnogorske istorije

Tog 15. aprila 1979. godine, između sedam i 19 i pola osam ujutru jadransku obalu, sa epicentrom u moru, petnestak kilometara od Bara i Ulcinja, pogodio je stravičan zemljotres jačine sedam stepeni Rihterove skale.

Posljedice potresa osjetile su se i u Hrvatskoj i Albaniji, a crnogorsko primorje u velikoj mjeri sravnjeno je sa zemljom.

Svijetom se proširla vijest nacionalne televizije Crne Gore – „Ka crnogorskom primorju od jutros je prohodno jedino nebo“.

Svega deset sekundi bilo je dovoljno da život izgubi ukupno sto jedna osoba, a da bez krova nad glavom ostane preko sto hiljada ljudi.

Materijalna šteta bila je nemjerljiva, a ožiljke razornog zemljotresa možemo uočiti i danas, četrdeset godina kasnije.

Zemljotres koji je oštećenja nanio u osam opština, najgore je prošao Stari grad u Budvi, u kojem ozbiljniju štetu nije pretrpjelo samo osam od 400 zdanja.

Ulcinjski Stari grad skoro je u potpunosti uništen, a dijelovi hercegnovskih zidina srušili su se u more.

Devet stepeni Merkalijeve skale bilo je dovoljno da 250 naselja sa preko 60 hiljada objekata bude razoreno. O brojkama oštećenih ili potpuno uništenih spomenika kulture, školama, hotelima da i ne govorimo.

“To je bilo strašno, brda su se tresla. Jedva smo uspjeli da se domognemo vrata, a već je sve bilo porušeno. Djeca su skakala kroz prozore”, pričali su svjedoci tadašnjoj “Pobjedi”.

Iz ovog vremena “Pobjeda” je napisala i jedno važno svjedočanstvo:

“Nikad nećemo moći namiriti mnogobrojne ljudske živote, ali hoćemo povratiti ljepotu mediteranskog prisoja u ovoj maloj zemlji, što pripada sredozemnoj kolijevci civilizacije. Sagradićemo novo i restaurirati staro, pa makar kamen po kamen vraćali nazad u kotorske, budvanske i ulcinjske fasade. Zato lelek ne prelama naše gore i naše more, već se čuje muški odziv na pružene ruke pomoći iz čitave Jugoslavije. I iz svijeta. Crna Gora će postati feniks. Kad mogu laste, mogu i ljudi”.

Solidarnost i pomoć sa kojima su se posljedice potresa suočile skoro istog trenutka, pokazale su da je čovjek sposoban da se suprotstavi okrutnom udarcu prirode.

Pored individualnih herojskih činova, strukture u opštinama i Republički štab civilne zaštite uspostavili su sistem saniranja posljedica i uložili napore u ponovnu izgradnju crnogorskog primorja.

U opštini Kotor, na primjer, dvadesetak omladinaca na nekoliko reona podijelilo je Stari grad i za svega četrdesetak minuta do bezbjednog mjesta sproveo je stare i povrijeđene.

“Situacija je zaista bila teška i najvažnije je bilo organizovati se. U koordinaciji sa tadašnjim Savezom omladine Jugoslavije u pomoć su nam pristigle radne brigade iz svih bivših republika. Solidarnost je prevazišla sva očekivanja. U postradalim opštinama smo napravili planove sanacije, formirali lokalne omladinske štabove sa čijim radom je koordinirao Glavni štab koji se tada nalazio u Buljarici. Sjećam se, omladinci su radili sa nezapamćenim elanom, praktično bez predaha. Riječju, bili su jači od ove stihije”, sjeća se Ivica Čarapić, član tadašnjeg glavnog Republičkog štaba SORA “Bratstvo – jedinstvo”, zaduženog za organizovanje i koordinaciju radova koje su omladinske radne brigade izvodile na postradalom području.

Izuzetno značajnu ulogu imao je i tadašnji predsjednik Jugoslavije Josip Broz Tito, zahvaljujući kojem je ubrzo iz zemalja svijeta počela stizati pomoć.

Savezna skupština donijela je Zakon o obnovi Crnogorskog primorja, a osnovan je i Fond solidarnosti, u koji su nekoliko godina ulagali svi zaposleni iz tadašnjih jugoslovenskih republika, odvajajući postotak od plata.

Crveni krst i Komisija za utvrđivanje oštećenja radili su neumorno, a život se postepeno počeo vraćati u normalu.

Četiri decenije od katastrofalnog zemljotresa

Ovaj zemljotres smatra se možda i najpogubnijim od svih koji su zadesili naše tlo, a za potpunu obnovu bilo je potrebno više od deset godina.

(Mondo)

Recent Posts